آزمایش CBC چیست؟

آزمایش CBC (Complete Blood Count) یا شمارش کامل سلول‌های خونی یکی از مهم‌ترین تست‌های آزمایشگاهی در پزشکی است که برای بررسی وضعیت عمومی سلامت، تشخیص کم‌خونی‌ها، عفونت‌ها، اختلالات انعقادی و بسیاری از بیماری‌های سیستم خونی استفاده می‌شود. این آزمایش تقریباً در تمام چکاپ‌ها تجویز می‌شود و پایه‌ای‌ترین ابزار تشخیص در پزشکی داخلی به شمار می‌رود.

اجزای اصلی آزمایش CBC و تفسیر هرکدام

1. WBC – تعداد گلبول‌های سفید

گلبول‌های سفید مسئول دفاع بدن در برابر عفونت‌ها هستند.

رنج نرمال WBC
• ۴,۰۰۰ تا ۱۰,۰۰۰ در هر میکرولیتر

افزایش WBC (لکوسیتوز) نشانه چیست؟
• عفونت‌های باکتریایی
• التهاب شدید
• استرس، فعالیت شدید
• سرطان‌های خون (لوسمی)
• مصرف برخی داروها مثل کورتون

کاهش WBC (لکوپنی) نشانه چیست؟
• عفونت ویروسی شدید
• مشکلات مغز استخوان
• شیمی‌درمانی
• بیماری‌های خودایمنی

2. RBC – تعداد گلبول‌های قرمز

گلبول‌های قرمز وظیفه حمل اکسیژن را بر عهده دارند.

رنج نرمال RBC
• مردان: ۴.۷ تا ۶.۱ میلیون/µL
• زنان: ۴.۲ تا ۵.۴ میلیون/µL

افزایش RBC (پلی‌سیتمی)
• کم‌آبی شدید
• بیماری‌ پلی‌سیتمی ورا
• زندگی در ارتفاعات
• مصرف سیگار

کاهش RBC
• کم‌خونی فقر آهن
• خونریزی
• کمبود ویتامین B12 یا فولات
• بیماری‌های مزمن

3. Hemoglobin – هموگلوبین (Hb)

میزان پروتئین حامل اکسیژن در خون را نشان می‌دهد.

رنج نرمال هموگلوبین
• مردان: ۱۳.۵ – ۱۷.۵ g/dL
• زنان: ۱۲ – ۱۵.۵ g/dL

کاهش Hb (کم‌خونی) معمولاً به دلیل:
• فقر آهن
• خونریزی پنهان
• کمبود B12 و فولات
• بیماری‌های مزمن مثل نارسایی کلیه
۰بیماریهای ارثی
۰مسمومیت سرب و غیره
افزایش Hb
• بیماری‌های ریوی
• پلی‌سیتمی
• زندگی در ارتفاع بالا

4. Hematocrit – هماتوکریت (Hct)

درصد حجم خون که از گلبول‌های قرمز تشکیل شده است.

رنج نرمال هماتوکریت
• مردان: ۴۱–۵۰%
• زنان: ۳۶–۴۴%

افزایش Hct
• کم‌آبی
• پلی‌سیتمی

کاهش Hct
• کم‌خونی
• خونریزی

5. MCV – میانگین حجم گلبول قرمز

یکی از بهترین شاخص‌ها برای تشخیص نوع کم‌خونی است.

رنج نرمال MCV
• ۸۰–۱۰۰ fL

تفسیر MCV
• MCV پایین (کم‌حجمی) → کم‌خونی فقر آهن
• MCV بالا (پر حجمی) → کمبود B12 و فولات
• MCV نرمال → کم‌خونی ناشی از بیماری مزمن

6. MCH و MCHC

این دو پارامتر میزان هموگلوبین در گلبول‌های قرمز را نشان می‌دهند.

رنج نرمال
• MCH: ۲۷–۳۳ pg
• MCHC: ۳۲–۳۶ g/dL

کاربرد
• کمک به تشخیص کم‌خونی هیپوکروم (فقر آهن)
• تشخیص تالاسمی

7. Platelets – پلاکت‌ها

پلاکت‌ها نقش کلیدی در انعقاد خون دارند.

رنج نرمال پلاکت‌ها
• ۱۵۰,۰۰۰ تا ۴۵۰,۰۰۰ /µL

افزایش پلاکت (ترومبوسیتوز)
• عفونت
• التهاب
• کمبود آهن
• اختلالات مغز استخوان

کاهش پلاکت (ترومبوسیتوپنی)
• بیماری‌های ویروسی
• اختلالات انعقادی
• بیماری‌های مغز استخوان
• مصرف داروهایی مثل هپارین

8. RDW – میزان تنوع اندازه گلبول‌های قرمز

رنج نرمال
• ۱۱.۵–۱۴.۵%

کاربرد RDW
• افزایش RDW در فقر آهن
• نرمال بودن RDW در تالاسمی مینور

آزمایش CBC برای تشخیص چه بیماری‌هایی استفاده می‌شود؟

CBC ابزار مهمی برای تشخیص یا بررسی بیماری‌هایی مانند:
• کم‌خونی فقر آهن
• کمبود ویتامین B12 و فولات
• عفونت‌های ویروسی و باکتریایی
• لوسمی‌ها و لنفوم‌ها
• اختلالات انعقادی و کمبود پلاکت
• بیماری‌های التهابی مزمن
• ارزیابی خونریزی پنهان

نکات مهم قبل از انجام CBC
• معمولاً نیازی به ناشتایی نیست
• قبل از آزمایش از مصرف الکل و دخانیات خودداری کنید
• فعالیت شدید بدنی می‌تواند WBC را بالا ببرد
• در دوران قاعدگی، احتمال کاهش Hb و Hct وجود دارد

آزمایش CBC یکی از کاربردی‌ترین تست‌های پزشکی برای بررسی سلامت خون و تشخیص بسیاری از بیماری‌هاست. تفسیر دقیق پارامترهای این آزمایش می‌تواند به پزشک کمک کند تا سریع‌تر علت بیماری‌ها را تشخیص دهد. اگر نتیجه CBC شما غیرعادی است، باید با پزشک یا متخصص هماتولوژی مشورت کنید تا بر اساس علائم بالینی و دیگر آزمایش‌ها علت اصلی مشخص شود